– Vi kan ikkje løyse klimakriser i det 21. hundreåret med tenking frå 1700-talet, seier professor Arvind Keprate, fagleg leiar for den strategiske satsinga.
– Den strategiske satsinga på grøn omstilling er avgjerande fordi ho kan gje oss dei nødvendige såkornmidlane og tverrfaglege møteplassane vi treng for å kartleggje eit systemisk, samfunnsteknologisk skifte.
Keprate peikar på at tida for handling er knapp:
– Denne satsinga kan medverke til å gjere oss i stand til å utforme ei omstilling som er økologisk berekraftig, sosialt rettferdig, demokratisk og effektiv, før vindauget for meiningsfull handling lukkar seg.
Kva meiner vi med grøn omstilling?
Keprate meiner omgrepet grøn omstilling ofte blir misforstått som enkel teknologisk utskifting, som å byte fossil energi med fornybar.
– I røynda handlar grøn omstilling om ein mykje djupare, systemisk samfunnsøkonomisk transformasjon, seier han.
– Når vi snakkar om grøn omstilling, meiner vi ei målretta frikopling av menneskeleg utvikling frå miljøøydelegging. Det krev ei grunnleggjande omforming av produksjon, forbruk og styring til å operere innanfor planetariske grenser.
– Vi må leggje bak oss lineære, utvinningsbaserte system, og byggje ein robust, avkarbonisert sirkulærøkonomi, med «planeten først» som premiss.
OsloMet sin styrke: teknologi, velferd og styring i samarbeid
– Den grøne omstillinga er for kompleks til at eitt fag kan løyse henne åleine. Vår største styrke på OsloMet er eit institusjonelt apparat som ligg til rette for reell tverrfagleg samarbeid på tvers av fakultet og spesialiserte senter, seier Keprate.
– Vi er sterke i tekniske fag, men kombinasjonen med velferd, utdanning og offentleg administrasjon gjer oss i stand til å forstå dei menneskelege dimensjonane, og sikre at omstillinga blir sosialt rettferdig og demokratisk styrt.
Tverrfagleg samarbeid om planar og tiltak
Ambisjonen er å byggje eit samanhengande forskingsfellesskap og bryte ned faglege siloar.
– Eg vil samle OsloMet si breidde i felles tematiske klynger. Difor nyttar vi ei ordning med såkornmidlar som let tverrfaglege team teste nye idear og byggje kritiske samarbeidsnettverk, seier Keprate.
Satsinga skal vere ein startmotor for større løft:
– Målet er å skalere dei beste initiativa til konkurransesterke søknader mot Horisont Europa og Noregs forskingsråd. Samstundes vil vi styrkje samfunnseffekten vår med årlege møteplassar som OsloMet «Green Transition Day», der forskarar, forvaltning og næringsliv kan samskape løysingar.
Han er tydeleg på at omsynet til folk kjem før prosjekttitlar:
– Ekte effekt kjem frå menneske, ikkje berre frå prosjekt. Vi vil byggje fellesskap gjennom mentorordningar for unge forskarar og lågterskelarenaer som gir kreativitet og framdrift.
Radikalt og inkluderande
– For å lukkast må initiativet vere radikalt inkluderande og binde saman akademia og samfunn, seier Keprate.
Internt prioriterer dei samarbeid på tvers av fakultet og forskingssenter, og dei vil særleg invitere inn yngre forskarar, stipendiatar og studentar.
– Eksternt må vi ha med kommunar, industrien, offentlege etatar og frivillige organisasjonar. Forskingsresultata våre må svare på reelle kunnskapsbehov i praksisfeltet.
– Kvifor vil du leie satsinga?
– Kjernefokuset i satsinga, å møte klimakrisa, transformere produksjonssystem og legge til rette for miljøansvarleg samfunnsutvikling, samsvarer med fagleg bakgrunn og personleg driv, seier Keprate.
– Eg veit kva som skal til for å byggje tverrfaglege miljø frå grunnen av. No vil eg bruke den erfaringa til å gje forskarane våre kraft til å omsetje idear til konkrete løysingar, og posisjonere OsloMet som ein leiande aktør i Noreg si grøne omstilling.
Såkornmidlar og grøn omstillingsdag
I startfasen prioriterer satsinga to tydelege tiltak:
– No kunngjer vi resultata frå såkornmidlane. Vi vil snart dele ut 8 millionar kroner for å støtte dei beste og mest nyskapande forskingsideane på tvers av universitetet, seier Keprate.
Neste steg er ein open møteplass i haust:
– 15. oktober arrangerer vi OsloMet «Green Transition Day». Dette blir ein nøkkelarena for å bryte ned faglege siloar og kople forskarane våre med eksterne partnarar for kunnskapsdeling og samskaping.
Parallelt førebur dei større satsingar:
– Vi planlegg støtte til søknader retta mot nasjonale senter som FME Samfunn og store EU-prosjekt. Her vil vi byggje søknadskompetanse og infrastruktur som gjer tverrfaglege konsortium konkurransedyktige.
Frå campus til samfunn: verknad i politikk og praksis
Eit gjennomgåande mål er at forskinga skal verte teken i bruk.
– Vi designar prosjekta våre slik at resultata kan operasjonaliserast i politikk, forvaltning og næringsliv. Difor er vi opptekne av samskaping, delte datasett og opne metodar som gjer det lettare å ta forskinga i bruk, seier Keprate.
Han understrekar samfunnsoppdraget:
– Vi skal levere kunnskap som reduserer utslepp, styrkjer beredskap og fremjar rettferd. Det er difor vi satsar på tverrfagleg samarbeid, ikkje for samarbeidet si skuld, men for å løyse konkrete problem.
Studentar og unge forskarar i førarsetet
Satsinga vil òg prege utdanning og rekruttering.
– Studentar, stipendiatar og yngre forskarar kjem ofte med dei mest nyskapande ideane. Vi skal gje dei rom, rettleiing og reelle prosjektarenaer. Slik byggjer vi framtidskompetansen arbeidslivet treng i den grøne omstillinga, seier han.
Inviterer folk inn
Keprate inviterer både interne og eksterne miljø inn:
– Vi søkjer lagspelarar som vil bidra til å omforme system, ikkje berre produkt. Er du forskar, student, politikkutviklar eller bedriftsleiar som brenn for grøn omstilling, vil vi gjerne samarbeide.
Til slutt summerer han opp satsinga i éi setning:
– Den grøne omstillinga handlar om å frikople menneskeleg utvikling frå naturtap, og vi vil vere med å vise korleis.
Fakta i korte trekk
- Formål: Byggje opp eit tverrfagleg forskingsfellesskap som driv fram grøn omstilling innanfor planetariske grenser.
- Tiltak i startfasen: 8 millionar kroner i såkornmidlar; OsloMet Green Transition Day 15. oktober; støtte til større søknader (Horisont Europa, Forskingsrådet; planlagt satsing mot FME Samfunn).
- Metode: Tverrfaglege klynger, samskaping med eksterne, opne og delbare arbeidsformer, mentor- og utviklingsløp for yngre forskarar.
