Langtidsleigetakarar med låg inntekt har i dag svært små sjansar til å kjøpa bustad. Ein ny rapport frå By- og regionforskingsinstituttet NIBR ved OsloMet viser at ulike bustadkjøpsmodellar kan hjelpa fleire inn på bustadmarknaden.
– Moglegheitene for folk med låg inntekt er no svært små. Bustadkjøpsmodellar kan opna dører til område som elles er utanfor rekkevidde, seier Berit Nordahl.
Ho er prosjektleiar for rapporten.
Kva er bustadkjøpsmodellar?
Bustadkjøpsmodellar gjer det mogleg å kjøpa bustad med lite eigenkapital. Dei vanlegaste er:
- Del-eige: Du kjøper ein del av bustaden og leiger resten. Etter kvart kan du kjøpa meir, til du eig heile bustaden.
- Leige-til-eige: Du leiger først og kan kjøpa seinare. Eigenkapital blir bygd opp gjennom sparing og eventuell prisvekst.
– Målet er at fleire skal kunna eiga bustad og styrkja økonomien sin over tid, seier Nordahl.
Store skilnader mellom kommunane
Rapporten ser på tre kommunar: Moss, Arendal og Kristiansand. Han viser korleis modellane kan nyttast i det bustadsosiale arbeidet.
- Kristiansand: Husstandar med låg inntekt kan i dag berre kjøpa 2,1 prosent av bustadene som er til sals. Med bustadkjøpsmodellar aukar moglegheitene mykje – særleg for nye bustader.
- Arendal: Lågare prisar gjev eit betre utgangspunkt. Rundt 20 prosent av bustadene er innan rekkevidde. Samstundes kan modellane bidra til større geografisk spreiing i kvar folk bur.
- Moss: Høge prisar gjer marknaden vanskeleg. Berre 5,6 prosent av bustadene er innan rekkevidde for husstandar med låg inntekt. Her kan modellane bli avgjerande.
– Bustadkjøpsmodellar kan gje husstandane mykje større valfridom i kvar dei bur. Det er viktig for å unngå at vanskelegstilte samlar seg i nokre få område, seier Nordahl.
Moglegheitene for folk med låg inntekt er no svært små. Bustadkjøpsmodellar kan opna dører til område som elles er utanfor rekkevidde.– Berit Nordahl
Kommunane må gå frå intensjon til handling
Alle dei tre kommunane ser at bustadkjøpsmodellar kan vera nyttige, men ingen har enno laga ein konkret plan for korleis dei skal ta dei i bruk. Skal dei gå frå gode intensjonar til faktisk gjennomføring, må kommunane samarbeida tettare med lokale bustadutviklarar, seier Nordahl.
– Når fleire får moglegheit til å kjøpa nye bustader gjennom slike ordningar, kan det òg bidra til at utbyggjarar kjem raskare i gang med prosjekta sine, utdjupar ho. Ho legg til:
– Kommunane har gjort eit godt arbeid med å identifisera utfordringane sine, men dei veit framleis ikkje korleis dei skal nytta bustadkjøpsmodellane i praksis.
Kan bli eit viktig verktøy
Rapporten viser at det finst fleire konkrete måtar å samarbeida med bustadutviklarar på. Mellom anna vurderer ein av kommunane å kombinera ein bustadkjøpsmodell med startlån for å betra situasjonen for langtidsleigetakarar, og andre med låg eller inga eigenkapital og låge inntekter.
I mange europeiske land er ordningar med bustadkjøpsmodellar heilt vanlege. I Noreg er dei framleis nye og blir rekna som innovative. Bustadbyggjelaga har gått føre, og fleire aktørar utviklar no modellar i samarbeid med kommunane.
Bustadkjøpsmodellar kan difor bli eit viktig verktøy for å hjelpa unge og langtidsleigetakarar med låg inntekt inn på bustadmarknaden.
Rapporten er finansiert av Husbanken (nva.sikt.no).
