I mai i fjor kasta dåverande samfunnsredaktør i Romerikes Blad, Rima Iraki, ein brannfakkel ut i norske avisspalter: No vil innvandrarbarna «heim igjen» til opphavslandet til foreldra, skreiv ho, og la til at dette særleg gjaldt dei med høg utdanning.
«Ein skulle jo tru at dei norskfødde «elite-innvandrarane», som er langt meir integrerte enn sine eigne foreldre, kjente seg heime i Noreg», skreiv ho.
Men det var ikkje nødvendigvis tilfelle, fordi ein del av dei kjenner dei aldri blir heilt «norske», la ho til.
Løysinga fleire snusa på, ifølgje Iraki, var å flytte til opphavslandet til foreldra.
Reaksjonane let ikkje vente på seg, og avisspalter og kommentarfelt fløymde over av sterke meiningar.
Debatten var viktig, men kunnskapsgrunnlaget svakt, meinte Integrerings- og mangfaldsdirektoratet (IMDi). Dei bad derfor forskarar frå By- og regionforskingsinstituttet NIBR ved OsloMet finne ut kor mange etterkommarar av innvandrarar som faktisk forlèt Noreg kvart år.
Det har dei no gjort.
Kor mange flyttar faktisk?
– Utvandring er relativt uvanleg blant etterkommarar av innvandrarar i Noreg. I underkant av éin prosent utvandrar i løpet av eit år, seier forskar Marianne Tønnessen.
Saman med forskar Tone Liodden har ho sett på kor mange norskfødde med innvandrarforeldre som utvandra i perioden 2000–2023.
Hovudfunna, presentert i ny rapport (nva.sikt.no), viser blant anna at:
- I underkant av éin prosent av norskfødde med innvandrarforeldre i alderen 18–35 år utvandrar i snitt i løpet av eit år.
- Andelen har gått ned over tid.
- Utdanningsnivå speler ei rolle. Ein litt høgare del av dei med høgare utdanning (bachelorgrad medrekna) utvandrar, samanlikna med gruppa utan høgare utdanning.
- Dei fleste, 80 prosent, reiser ikkje til fødelandet til foreldra. Barn med foreldre frå nordiske og vestlege land flyttar oftast til fødelandet til foreldra.
- Mange flyttar tilbake til Noreg. Etter fem år har 43 prosent busette seg i Noreg igjen.
Betyr resultata at heile debatten berre var ein storm i eit vassglas?
– Nei. Vi har sett på dei som faktisk har flytta frå Noreg – ikkje dei som vurderer å gjere det. Sistnemnde gruppe vil alltid vere større, og det er primært denne gruppa Iraki prata om, seier Liodden, og legg til:
– Dersom mange går og tenker på utflytting som eit alternativ, fordi dei ikkje føler at dei blir aksepterte i Noreg, eller er redde for kva framtida her vil legge fram for personar med minoritetsbakgrunn, er det eit fenomen som er viktig og interessant i seg sjølv.
Nokre hadde opplevd ekskludering i Noreg. Å bu i eit anna land kan derfor til dels handle om å kunne å leve ein plass der ein kjenner større aksept, og kor det er mindre risiko for å bli utsett for negative haldningar og handlingar.– Tone Liodden
Tilhøyrsel og identitet
I tillegg til å studere faktiske flyttemønster, har Liodden intervjua 13 personar mellom 26 og 53 år, som har flytta utanlands.
Fleire av personane kjenner på utanforskapen Iraki skisserte då ho starta debatten for eit år sidan.
– Nokre av dei hadde opplevd ekskludering i Noreg. Å bu i eit anna land kan derfor til dels handle om å kunne å leve ein plass der ein kjenner større aksept, og kor det er mindre risiko for å bli utsett for negative haldningar og handlingar, seier Liodden.
Ho trur avgjerda om å flytte til utlandet i større grad er påverka av faktorar knytte til tilhøyrsel og identitet for etterkommarar av innvandrarar enn for andre nordmenn som flyttar utanlands.
– Det gjeld nok særleg for etterkommarar med synleg minoritetsbakgrunn, seier Liodden.
Ho meiner tilhøyrsel og identitet blir sett meir på spissen for mange etterkommarar.
– Dei kan oppleve større usikkerheit knytt til kven dei er og kor dei høyrer til. Samtidig har dei ofte også tilknyting til andre stader i verda, som kan tilby alternative måtar å sjå seg sjølve på, seier Liodden, og legg til:
– Utflytting kan derfor vere eit meir nærliggande alternativ for dei når dei står overfor identitetsspørsmål eller andre viktige val i livet.
Ho understrekar likevel at dei har intervjua nokre få personar med ulike bakgrunnar.
– Dette er den første studien som beskriv enkelte grunnar til at etterkommarar flyttar. Men han dekker ikkje breidda i motiv blant alle som flyttar frå Noreg, seier Liodden.
Ambisjonar og eventyrlyst
Samtidig understrekar forskarane at det også er andre, sterke motiv for å flytte utanlands. Personlege ambisjonar og eventyrlyst kan vere vel så viktig.
– Ambisjonar og eventyrlyst som forklaringar kom lite fram i debatten våren 2025. Men det er ein nokså universell grunn til at ein del menneske vel å flytte utanlands – kanskje særleg når ein kjem frå ein liten stad i eit lite land, og forstår at verda har meir å by på, seier Liodden.
Ho understrekar at utferdtrongen ikkje er unik for personar med innvandrarbakgrunn.
– I analysane våre ser vi jo at det er ein større del som utvandrar blant personar med høgare utdanning, uavhengig av bakgrunn. Det er folk som gjerne er attraktive på den internasjonale arbeidsmarknaden, og som har høge ambisjonar på eigne vegner, seier Liodden.
